Göze neden buz konur ?

Göze neden buz konur? — İktidar, toplumsal düzen ve soğutmanın siyaseti

Bir siyaset bilimci olarak yıllardır güç ilişkilerinin doğasını inceliyorum. Devletin, kurumların ve bireylerin birbirini nasıl etkilediğini, kriz anlarında nasıl tepkiler verdiğini anlamaya çalışıyorum. “Göze neden buz konur?” sorusu ilk bakışta biyolojik bir refleks gibi görünür; ancak toplumsal yapıyı anlamaya çalışan biri için bu, oldukça derin bir metafordur. Çünkü iktidar da tıpkı yara almış bir göz gibidir — darbe aldığında hemen bir “soğutma” mekanizması devreye girer. Toplumun gergin anlarında, siyasi sistemin refleksi genellikle budur: Sıcak tepkileri dondurmak, krizi yönetilebilir hâle getirmek.

Soğutma refleksi: Devletin kendi yarasına buz koyması

Fiziksel bir göz darbesinde buz, şişmeyi azaltır; ağrıyı dindirir. Siyasal sistemlerde ise buz, meşruiyetin soğutulmuş biçimidir. Kriz anlarında iktidar, toplumsal ısıyı kontrol altına almak için çeşitli stratejiler uygular: yeni yasalar, geçici reformlar, sembolik açıklamalar… Bunların hepsi, aslında birer “soğutma” hamlesidir. Çünkü sıcaklık —yani öfke, itiraz, değişim talebi— kontrolsüz bırakılırsa, sistemi çökertir. Bu nedenle buz, siyaset biliminin en temel araçlarından biri olarak düşünülebilir: gerilimi azaltmak, ama değişimi geciktirmek.

Bu noktada provokatif bir soru sormalıyız: Toplumsal yaralara sürekli buz koymak, iyileşmeyi mi sağlar, yoksa donmayı mı? Belki de bazı acılar, bastırıldıkça değil, konuşuldukça iyileşir.

İktidarın bakışı: Stratejik soğutma ve güç odaklı refleks

Erkek egemen siyaset kültürü genellikle “buz koyma” stratejisini gücün göstergesi olarak görür. Soğukkanlılık, hesapçılık, stratejik sessizlik… Bu kavramlar siyasetin maskülen dilinde birer erdemdir. İktidar, duygusal değil, akılcı görünmek ister. Bu yüzden kriz anlarında “sertleşmek” yerine “soğutmak” tercih edilir. Soğukkanlı lider ideali, aslında bu kültürün bir ürünüdür. Oysa bu soğutma, bazen adaletin, bazen empati duygusunun da donmasına yol açar.

Siyaset bilimi açısından bu durum, rasyonel aktör teorisiyle açıklanabilir. Her iktidar, kendi varlığını sürdürebilmek için minimum risk, maksimum kontrol hedefler. Tıpkı göze buz koyan bir insan gibi, geçici bir çözümle krizi bastırır. Ancak buz kalıcı değildir; eridiğinde alttaki morluk görünür hâle gelir. Bu, bastırılmış toplumsal taleplerin yeniden yüzeye çıkmasıdır.

Kadınların bakışı: Demokratik katılım ve sıcak etkileşim

Kadın merkezli siyasal kültür ise “soğutma” yerine “iyileştirme”ye odaklanır. Empati, katılım, diyalog ve toplumsal dayanışma bu yaklaşımın temelidir. Kadınların siyasete getirdiği bu demokratik bakış, buzun yerine pansumanı önerir. Çünkü bir yarayı yalnızca soğutarak değil, temasla, konuşmayla, ortaklaşmayla iyileştirebiliriz.

Bu bakış açısı, modern siyaset teorilerinde deliberatif demokrasi (müzakereye dayalı demokrasi) kavramıyla örtüşür. Farklı seslerin bir araya geldiği, karar süreçlerinin paylaşıldığı bir sistemde, “buz” yerine “ısı” tercih edilir — ama bu ısı yakıcı değil, dönüştürücüdür. Kadın liderlik modelleri, kriz anlarında duygusal zekâyı devreye sokarak siyasal soğukluğu yumuşatır. Göze buz koymak yerine el uzatmayı önerirler.

İdeoloji ve kurumlar: Soğukluk mu, serinlik mi?

İdeolojiler, toplumun kolektif gözüdür. Her ideoloji, dünyaya belirli bir bakış açısıyla bakar — ve bazen o göz de darbe alır. Devrimler, ekonomik krizler, sosyal hareketler… Tüm bunlar ideolojilerin travmalarıdır. Kurumlar ise bu travmaları yönetmek için soğutucu mekanizmalar üretir. Bürokrasi, hukuk, prosedür… Bunlar siyasetin buz torbalarıdır. Ama dikkat edilmesi gereken fark şudur: Buz kalıcı çözüm değildir; yalnızca zaman kazandırır.

Bu nedenle her siyasal sistemin kendine sorması gereken soru şudur: Biz toplumun yarasına buz mu koyuyoruz, yoksa onu iyileştiriyor muyuz? Kurumlar sadece bastırma işlevi gördüğünde, vatandaşın güveni erir; çünkü soğutulan adalet, zamanla donar.

Vatandaşlık ve özgürlük: Isının politikası

Vatandaş, siyasal bedenin duyusal organıdır — yani gözü, kulağı, hissidir. Devlet bir travma yaşadığında, vatandaş da o acıyı hisseder. Ancak vatandaşlık bilinci, pasif bir gözlemcilik değil, aktif bir görme biçimidir. Göze buz konduğunda görüntü bulanıklaşır; toplum, olan biteni tam göremez. İşte bu nedenle siyasal özgürlük, soğuklukla değil açıklıkla güçlenir. Gerçek vatandaşlık, devletin acısını dindirmek değil, onun neden yara aldığını sorgulamaktır.

Burada asıl sorulması gereken şu: Toplum olarak acılarımızı ne kadar görüyoruz? Yoksa sürekli üzerlerine buz koyup görünmez mi kılıyoruz?

Sonuç: Soğutmak mı, dönüştürmek mi?

Sonuçta “Göze neden buz konur?” sorusu, bir bedensel refleks kadar bir siyasal refleksi de anlatır. İktidar, tıpkı insan bedeni gibi, kendini koruma içgüdüsüyle hareket eder. Ancak her soğutma, geçici bir unutmadır. Gerçek iyileşme, buzun eridiği anda başlar — çünkü orada yüzleşme vardır.

Bir siyaset bilimci için asıl mesele, toplumun kendini ne kadar soğuttuğu değil, ne zaman ısınmaya cesaret edeceğidir. Çünkü her buz, sonunda erir; ve geriye kalan tek şey, gözün gördüğü hakikattir.

SEO Anahtar Kelimeler: göze neden buz konur, siyaset bilimi, iktidar ilişkileri, demokratik katılım, güç dengesi, ideoloji, kurumlar, vatandaşlık, toplumsal düzen, siyasal analiz